Truyện viết về một bác sỹ tốt bụng và nhân từ tên là Ai-bô-lit. Ông hiểu được các thứ tiếng của muông thú và chữa bệnh cho chúng bằng cả trái tim mình. Nơi nào có bệnh nhân, ông đều đi đến để chữa bệnh và muôn loài đều muốn làm mọi thứ mà ông yêu cầu. Ông cưu mang những con vật đáng thương gặp nạn. Sống cùng với ông có cô sếu, chú cá sấu, con cú, chú sóc… và đặc biệt là con Kéo đẩy.
Câu chuyện về một chú bé hoàn toàn không hiểu về một cái gì trên đời này đã cuốn hút hàng chục triệu trẻ em trên khắp Trái đất suốt từ đó đến nay. Niềm say mê Mít đặc và các bạn của chú được các thế hệ truyền lại cho nhau không hề đứt đoạn qua hơn 40 năm. Trong những trang sách giàu tưởng tượng và tươi vui dí dỏm này, tác giả đã xây dựng nên một thế giới các cô các chú tí hon hết sức tinh nghịch và ngộ nghĩnh.
Mít Đặc, nhân vật chính trong truyện là một chú bé rất ham hiểu biết, cái gì chú cũng muốn học: học nhạc, học vẽ, học làm thơ, học lái ô tô… nhưng chỉ vì có tính nông nổi, lười suy nghĩ nên học cái gì cũng chẳng thành công. Chú cũng có tính xấu là đối xử không tốt với các bạn gái, hay nói khoác và không thích bắt tay vào việc… Trái lại với Mít Đặc, Biết Tuốt là chú tí hon thông minh, hiểu biết rộng, chín chắn, đúng mực và Mắt Xanh là cô tí hon điềm đạm, hòa nhã, đã thành thật giúp đỡ Mít Đặc nhận ra những khiếm khuyết của mình.
Dế Mèn phiêu lưu kí được xem là những trang văn mẫu mực của văn học thiếu nhi. Dường như mọi câu, đoạn, hình ảnh đều tác động mạnh mẽ đến tư tưởng tình cảm thẩm mỹ của người đọc.
Tác phẩm miêu tả cuộc phiêu lưu của một chú Dế Mèn qua thế giới loài vật và loài người. Những vấn đề nóng hổi như là: cái thiện và cái ác, chiến tranh và hòa bình, lí tưởng và lẽ sống được thể hiện một cách nhẹ nhàng, tinh tế mà sâu sắc.
Mỗi câu chuyện trong bộ sách đề cập đến một khía cạnh khác nhau của cuộc sống mà trong đó luôn ẩn chứa một bài học hay một thông điệp ý nghĩa. Thông qua truyện về loài vật, trẻ nhỏ sẽ liên hệ và rút ra được những cách ứng xử phù hợp cho mình. Chẳng hạn, qua truyện Chó thả mồi bắt bóng, các em sẽ hiểu rằng thói so bì ganh tị chẳng những không đem lại kết quả gì mà còn làm hại bản thân. Hay qua cuộc đọ sức của Sư tử và Muỗi, các em sẽ biết ở đời không thể chắc chắn ai mạnh hơn ai, nên chớ vội tự phụ và kiêu căng nhé… Hơn nữa, chêm xen trong các truyện thường có các vần thơ ngụ ngôn ngắn gọn và thú vị tạo âm hưởng nhịp nhàng vui tươi cho câu chuyện.
Đây là một cuốn truyện đặc biệt mà lời văn cùng nét vẽ hòa quyện vào nhau đến nỗi ở Pháp, người ta không thể sắp xếp lại chữ lần thứ hai mà luôn phải trình bày duy nhất trong mọi lần xuất bản. Câu chuyện kể về một hoàng tử nhỏ cô đơn từ tiểu tinh cầu xa xôi viếng thăm rồi lại lìa xa Trái đất. Hoàng tử bé được xem là tác phẩm thơ mộng nhất của mọi thời đại. Cho đến nay, tác phẩm ra đời vào năm 1943 của nhà văn Saint-Exupéry này đã được dịch sang hơn 160 ngôn ngữ và phát hành hơn 50 triệu bản trên khắp thế giới. Sự giản dị trong sáng tỏa khắp tác phẩm đã khiến nó trở thành một bài thơ bất hủ mà mãi mãi người ta muốn đem làm quà tặng của tình yêu. Cho đến nay, không biết bao nhiêu người đã đọc đi đọc lại tác phẩm này để rồi lần nào cũng lặng đi trong nước mắt.
Cuốn sách xuất bản lần đầu tiên đã hơn ¼ thế kỷ, vậy mà giá trị của nó, có lẽ vẫn còn vẹn nguyên và sẽ còn được nhân lên nữa, chừng nào tình yêu thương còn tồn tại, và chừng nào những “người lớn” chúng ta còn mong muốn tìm thấy yên bình trong những ngọn nguồn tươi mát và sáng trong của tâm hồn trẻ thơ.
